Papağan türleri arasında yer alan muhabbet kuşu, evcil bir kuş türüdür. Küçük, uzun kuyruklu olan bu kuşlar yabani ortamlarda genellikle yeşil ya da sarı tüy rengine ve kanatlarında da siyah taralı çizgilere sahip olup Avustralya kıtasına özgü olan Melopsittacus cinsinin içerisinde yer alan tek türdür. Alımlı dış görünüşlerinden ötürü muhabbet kuşları, dünya genelinde evcil olarak beslenmektedirler. Evlerde beslenmekte olan muhabbet kuşları, beyaz, mavi, tamamen sarı ya da tamamen beyaz bir renge sahip olabilecekleri gibi, çok daha farklı kombinasyonlarda da olabilirler. O derecedir ki bazı muhabbet kuşlarının ibibikleri dahi olabilmektedir.

Avustralya’nın kurak bölgelerinde yaklaşık olarak 5 milyon yıldan beridir varlıklarını devam ettiren muhabbet kuşları doğal ortamlarında ise ağırlıklı olarak tohumla beslenirler. Kırmızı papağan ve incir papağanlarıyla da yakın akrabadırlar aynı zamanda.

Doğal ortamlarından 18 cm uzunluğunda olup 30-40 gram ağırlığındadırlar muhabbet kuşları. But ve de karın bölgeleri açık yeşil iken arka ve kanat yüzeyleri de siyah-sarı çizgili ve desenlerle örülüdür. Surat ve alın bölgeleri ise yetişkinlerde sarı olmakla birlikte genç muhabbet kuşlarında, 3-4 aylıkken yetişkin tüylerine ulaşmalarına başlamalarına rağmen gagalarının üstündeki zara kadar uzanan siyah çizgiler barındırırlar. Gırtlaklarının iki yakasında da mor bir bölge ile siyah benekler bulunduran bu kuşlar koyu mavi bir kuyruğa ve kuyruk tüylerinin dışında da açık sarı bölgelere sahiptirler ve kanatlarında ise yeşilli-siyahlı uçuş tüyü bulundururlar. Birçok diğer papağan türlerinde olduğu gibi muhabbet kuşlarının kanatları da morötesi ışık altında floresan özellik gösterir ve bu durumun ise kur yapma durumu ve cinsel seçilim ile bağıntılı olduğu düşünülmektedir.

Erkek muhabbet kuşlarının burun rengi mor ve koyu pembe iken dişilerin burunları ise beyaza yakın renklere sahiptir. Yavrulama dönemlerinde ise bazı dişilerin burunları kahverengiye döner. Erkek muhabbet kuşları genel olarak mutlu, kura yatkın, barışçıl, dışa dönük ve ötücüdürler. Dişiler ise genel olarak sosyal açıdan hoşgörüsüz ve baskın özelliklere sahiptir.

Göçmen kuşlar olan muhabbet kuşları genel olarak küçük sürüler halinde gezinmekle beraber bazı durumlarda büyük sürülerde oluşturabilirler. Sürekli olarak yer değiştirme eğiliminde olan bu kuşlar, besin ve suyun durumuna göre göz ederler. Kuraklık neticesinde toplu halde ormanlık ya da kıyısal alanlara göç ederler. Besinlerini genel olarak tohumların oluşturduğu muhabbet kuşları bunun yanı sıra, çimenler, spinifeksler, otlar ve bazen de olgunlaşmış buğdayları tercih ederler.

Muhabbet Kuşu Evcilleştirme

Muhabbet kuşlarının eğitim için önemli olan ilk şey, onun güvenini kazanmaktır. Eğitim ince her zaman yavaş hareket edilmekle birlikte sürekli olarak irtibata geçerken de yumuşak bir tonda konuşulmalıdır. Zarar verebilecek ve incitip ürkütebilecek hareketlerden kaçınılması lazımdır. Muhabbet kuşlarını evcilleştirebilmek ve eğitim verebilmek için detaylı olarak yapılması gerekenleri şöyle sıralayabiliriz:

  • Bu aşamada muhabbet kuşu ile aranızdaki güveni sağlamak için gün içerisinde 2-3 kere ve 10-15 dakikalık süre zarfları içinde uygulama yapın.

1) Özellikle ellerden korkan muhabbet kuşunu bu korkudan arındırmak için, kuşun göreceği bir şekilde ellerinizi kafesinin yanına koyarak yumuşak bir ses konuyla konuşmaya başlayın ve ona korkacak herhangi bir şeyin olmadığını hissettirin. Zaman geçtikçe ona zarar vermeyeceğinizi anlayacak ve daha da rahatlayacaktır. 3-4 gün boyunca bu hareketi tekrarlayarak bir sonraki aşamaya geçebilirsiniz.

2) Muhabbet kuşu ellerinize alıştıktan sonra ise kafesin kapağını yavaşça açabilir ve muhabbet kuşunu korkutmadan elinizi içeriye sokabilirsiniz. İlk başlarda korkabilir fakat bunun da önüne geçmek için eliniz hareket ettirmeden içeride tutun ve bir süre sonra alışıncaya kadar bekletin. Bu uygulamayı kuş alışana kadar 4 ila 7 gün boyunca yapmaya devam edin.

3) Bu süreçte elinize darı ya da yem alarak elinizi içeride tutarak bir tüneğin yanına elinizi yaklaştırarak gelmesini bekleyin, bu durum zamanınızı alsa dahi sabretmeniz gerekmektedir. Kuşunuz en sonunda rahatlayacak ve elinizden yem yiyecektir.

  • Bu bölümün amacı ise kuşunuzu kafesin dışında elinize alıştırmaktır. Gün içerisinde 2 defa yapılması tavsiye edilirken 10-15 dakikalık zaman zarfını kapsamalıdır.

1) Parmağınızı kafesin içerisine bir tünek gibi sokarak üzerine çıkmasını sağlayın. Eğer çıkmıyorsa ayağının altına doğru yaklaştırın ve üstüne çıkmasını sağlayın. Yalnız çok zorlanmaması tavsiye edilir ve çıkmıyorsa önceki aşamalardan alıştırma evresine bir müddet daha devam edilmesi gereklidir.

2) Parmağınızın üzerine geldikten sonra yavaş bir şekilde dışarı çıkarabilirsiniz; fakat kendisini kafesin içerisine atarsa sıkılmadan işlemi tekrar etmeniz gerekmektedir. Bununla da başarıya ulaşamazsanız yem vermeyi deneyebilirsiniz. Kesinlikle elinizle yakalamayın çünkü bu durum güven problemine sebep olacaktır. Bu adımı problemsiz bir şekilde atlatabilmek önemlidir.

3) Muhabbet kuşu dışarı çıktığında ilk yapacağı şey kafese alıştığında ötürü tekrardan oraya uçmak olabilir. Bu durumda siz kafesin üzerinde onu bırakın ve etrafı keşfetmesi için ona imkan verin. Bu süreçte kuşa zaman tanımak önemlidir, dışarıya alışması lazımdır çünkü. Daha sonra elinize biraz yem alarak elinize gelmesini sağlayabilirsiniz.

  • Evcilleşmenin tamamlandığı bu evrede oda da bulunan kapı, pencere ve havalandırmaların kapalı olduğundan öncelikle emin olun. Oda temiz ve toplu olsun. Her adımı en az 10-15 dakika boyunca uygulayın ve her gün muhakkak tekrarlayın.

1) Muhabbet kuşunu elinizin üzerinde emniyetli bir odaya götürün. Yürüdüğünüz zaman eğer kafese geri uçarsa bu işlemi tekrarlayın. Kuşu kafesi görmeyecek şekilde tutun ve elinizle biraz yem ya da meyve verin. Onunla yumuşak bir ses tonuyla konuşup, sevin ve okşayın. Eğer bu durumdan hoşlanmazsa  ve kaçarsa kaçtığı yerden tekrardan alın ve aynı şekilde eğitmeye devam edin. Gün içerisinde birkaç kez bu işlemi tekrarlayın.

2) Parmağınızda olan kuşunuzu diğer elinizin parmağına geçirmek için parmaklarının altına doğru diğer elinizin parmağını yaklaştırın ve bekleyin. Eğer diğer parmağa adım atarak geçmesi başarılı olursa ona ödül olarak yem verin ve bu işlemi tekrarlayın. Böylece parmaklarınızın arasında dolaşmaya alışacaktır.

3) Kuşunuzla birbirinizi iyice tanıyana ve birbirinize iyi alışana kadar bu işlemleri devam ettirmelisiniz. Muhabbet kuşları içgüdüsel olarak yüksekte durmayı severler. Omzunuza çıkmayı ve oradan elinize gelmesini sağlayın. Hoşuna gidecektir. Ayrıca güzel şeyler yaptığı vakit ödüllendirin, sevdiği yiyeceklerden verin. Bu işlem tekrarlandığında hem kolay öğrenme gerçekleşir hem de size alışma evresi kısalır. Ve eğer muhabbet kuşunuzu eğitmeyi düşünüyorsanız, dört aylıktan küçük olmasına dikkat edin.

Muhabbet kuşlarında hastalık belirtileri

Kabarık tüyler, uyuşukluk, poposuna yapışık dışkı, kusma, denge sorunu, burun delikleri çevresindeki tüylerde bozukluk, kanat ve kuyruk tüylerinde eksiklik, gözler, çene, gaga ve ayaklarda pullanmalar ve yine gözler, çene, gaga ve ayaklarda pullanmalar.

Bunun yanı sıra bir muhabbet kuşunda göze çarpan sağlıklı olma emarelerini ise; ağırlının iyi olması ve ele alındığı zaman göğüs kemiğinin her iki tarafının da dolgun olması, temiz ve parlak gözlerinin olması, canlı, oyuncu ve kümesteki diğer hayvanlarla iletişim halinde olması ve yukarıda hastalık belirtilerinden hiç birini taşımıyor olması şeklinde sıralanabilir.

  • Solunum problemleri/anormal nefes alış,
  • Sürekli aşağı/yukarı hareket eden kuyruk,
  • Gaga/ağız, göz veya burun deliklerinden akıntı,
  • Yüz ve kafa tüylerinin sümüksü madde ile kaplanması, yarı sindirilmiş yem ve anormal dışkı,
  • Anormal tüy, anormal tüy gelişimi/değişimi/dökümü,
  • Kanama
  • Başın, kuyruk veya kanatların düşmesi, bükülmesi,
  • Soluk veya şişmiş gözler,
  • Tünekte duramamak, düşmek,
  • Kamburlaşma,
  • Vücutta yumru veya şişlikler,
  • Kafes tabanında oturma,
  • Kusma,
  • Kilo kaybı, zayıflama.

Muhabbet Kuşlarında Beslenme

Veterinerler evcil muhabbet kuşları için genel olarak şu besinleri önerirler:

  1. Tam Tahıl ve Küçük Parçalı Besinler: Kuskus, arpa, keten, küçük makarnalar, yulaf, buğday, yabani ve normal pirinç ve ekmek.
  2. Yeşillik ve Otlar:  Brokoli, lahana, kara lahana, kara hindiba yaprakları, tere, yosun, pazı, ıspanak, maydanoz, şalgam yaprağı. Yalnız bu besinler yüksek oranda oksalik asit içerdiğinden aşırı tüketimde kuşlarda kemik gelişimi olumsuz durumlar ve iç organ hasarları gözlenebilmektedir.
  3. Çiçekler: Papatya, okaliptus, karanfil, meyveli ağaç çiçekleri, leylak, hanımeli, gül, hercai menekşe, çarkıfelek, lale. Bu çiçeklerle muhabbet kuşları beslenirken çok dikkatli olunmalıdır, nitekim bu çiçeklerin bulunduğu bitkilerin yapraklarının kuşlarda zehir etkisi yaptığı durumlara rastlanmaktadır.
  4. Sebzeler: Pişmemiş  patates, havuç, marul, hıyar, taze bezelye, tüm biber türleri, balkabağı, kabak, domates.
  5. Meyveler: Elma, taneli meyveler, muz, turunçgiller, kivi, mango, üzüm, armut, erik, şeftali. Tek çekirdekli olan meyvelerin ve de turunçgillerin çekirdekleri muhabbet kuşlarını verilmeden evvel çekirdeklerinden arındırılmalıdırlar.

Muhabbet Kuşlarının Konuşma Özelliği

Konuşma özellikleriyle erkek muhabbet kuşları en bilindik papağan türlerinden birisidir. ABD’li olan Camille Jordan’ın sahibi olduğu ve 1994 senesinde ölen Puck adlı muhabbet kuşu, ezberlemiş olduğu 1.728 kelime ile diğer herhangi bir kuştan pek daha çok kelime dağarcığına sahipti ve bu bilgisi onu 1995 Guiness Rekorlar Kitabı’na geçirdi.